Vergeten koloniale queer iconen krijgen eigen dansvoorstelling

Teddy shouldn’t smoke is een Rotterdams dansgezelschap onder leiding van choreograaf Marijke de Vos. Het gezelschap maakt voorstellingen op het snijvlak van dans, performance en technologie, waarin fysieke intensiteit en visuele verbeelding samenkomen. De nieuwe productie: Tropische Zielen flirt met geschiedenis, identiteit en verlangen. De voorstelling wordt verteld vanuit een queer en dekoloniaal perspectief en combineert dans, tekst en sfeer tot een gelaagde en fysieke vertelling, met live muziek van Karindra Perrier (Faradays), die moderne elektronica versmelt met traditionele gamelan-invloeden.  Op 15 augustus ging Tropische Zielen in première op het festival Floating Pasar. Er zijn ook voorstellingen op 19 en 20 september in het Maaspodium.

Tropische Zielen gaat over twee personen: Toto Koopman en Walter Spies. Koopman was muze van Chanel, spion in de oorlog en jetsetter avant la lettre. Spies was kunstenaar, choreograaf, componist en de man die van Bali een artistiek toevluchtsoord maakte. De verhalen van deze twee onbekende historische figuren worden nu op het podium gebracht.

Tropische Zielen wordt gemaakt door choreograaf Marijke de Vos en actrice Dewi Reijs, twee makers met bloedbanden met de tropen die hun eigen wortels afstoffen en zich verliezen in de geschiedenis van Koopman en Spies.

De Vos is artistiek leider van het Rotterdamse dansgezelschap Teddy shouldn’t smoke, bekend om voorstellingen op het snijvlak van dans, performance en technologie, waarmee het gezelschap speelde op festivals als O. Festival, Lowlands en Down The Rabbit Hole. Met een uitgesproken signatuur onderzoekt Teddy shouldn’t smoke thema’s als identiteit en queer perspectieven.

Reijs is actrice, theatermaker en producent, bekend van haar werk bij Internationaal Theater Amsterdam, en theaterproducties, speelfilms en televisieseries zoals De Stille Kracht, Trojaanse Wijven, Een Echte Vermeer, De Eerste Keer, Haantjes en Gooische Vrouwen. Daarnaast zet zij zich als oprichter van Buddy Film Foundation in voor inclusieve verhalen over migratie en gevluchte filmmakers.

Coverfoto. Repetitiefoto door Daria Titova

Tara Lewis spreek Dewi Reijs en Marijke de Vos over de voorstelling 

Marijke: ‘Met mijn theatergezelschap Teddy shouldn’t smoke maak ik interdisciplinaire voorstellingen. Ik wilde iets doen met mijn Indische achtergrond, maar ja, ik ben zo wit als een Victoriaanse geest, dus in mijn eentje vond ik dat een beetje raar.’ 

Een gemeenschappelijke kennis tipt Marijke om koffie te drinken met Dewi. Daar wordt de eerste basis voor het danstheaterstuk gelegd. Tijdens de verdiepende gesprekken die ze voerden hadden ze het over identiteit en queerness.

Dewi: ''Mijn moeder heeft na de relatie met mijn vader een vriendin gekregen, dus ik heb drie moeders en een vader. Marijke is biseksueel. Maar, ik wilde het eigenlijk breder trekken dan alleen onze eigen familiegeschiedenis. Marijke en Dewi, dat is leuk, maar wie wil daar nou naartoe komen?'' Marijke: ''Behalve onze moeders.'' Dewi: ''En ik kende twee historische figuren die queer waren én iets met Indië hadden.''

Ze besluiten deze twee mensen centraal te stellen in de voorstelling: Walter Spies, een Duitse kunstenaar die op Bali verzeild is geraakt en van het eiland een artistiek toevluchtsoord maakte, en Toto Koopman, die juist vanuit Indië naar Parijs kwam, de muze van Chanel werd én het eerste model van kleur, om daarna verzetsheldin en spion te worden. Marijke: ''We hebben de voorstelling Tropische Zielen genoemd, omdat Toto en Walter allebei op zoek waren naar een bepaalde soort vrijheid.''

Verhalen over vastzitten en vrijheid 

Alletwee de creatieve makers herkenden zich in die hang naar vrijheid en hoe die op gespannen voet met maatschappelijke verwachtingen kan staan. Om dat verder te onderzoeken interviewden ze elkaars moeder. Marijke: ''Daaruit bleek wel dat ze allebei hun copingmechanismes hebben, hun ouders hebben nog in het kamp gezeten, en door trauma en migratie zitten ze een beetje vast.''

Hun dochters gaven ze wél de vrijheid om hun creatieve ambities na te jagen. Net als Walter en Toto deden. Dewi: ''Toto ging van Azië naar Europa, Walter ging van Europa naar Azië, allebei op zoek naar vrijheid. Die lijn vonden we heel interessant. Walter was een multi-talent, hij componeerde en maakte prachtige schilderijen, daarmee is hij beroemd geworden. En hij maakte van Bali een expatparadijs, want hij trok beroemde mensen aan.''  

Toto ging aan de slag voor Chanel in Parijs. Dewi: ''Maar tijdens de fittings zat Coco Chanel te veel aan Toto, dus nam ze na zes maanden ontslag. Toto ging daarna bij andere bekende modehuizen werken, en ze is in het Italiaanse verzet terechtgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog.''

Omdat ze een relatie had gehad met de zoon van Winston Churchill had ze contacten bij MI6 en werd ze ook nog spion.

Aan Marijke en Dewi de taak om deze verhalen in een voorstelling te vervlechten. Dewi: ''Zij danst Walter en ik speel Toto, al dans ik ook een stukje en heeft Marijke ook tekst.'' Juist omdat de queergemeenschap wereldwijd weer onder druk staat, wilden de makers dit verhaal een podium geven. ''Deze mensen waren inspirerend, echte freedom seekers, maar zijn in Nederland totaal onbekend.''